ज्याचं_त्याचं_स्वातंत्र्य

 


रविवारची आळसावलेली सकाळ.

मुलं अजून उठलीच नव्हती.

साडेनऊच्या सुमाराला स्वयंपाकाच्या बाई आल्या आणि घरात जरा जाग आली. भांड्यांचे आवाज, फोडणीचा दरवळ झोप उडवून गेला.

१० वाजता टेबलाशी सगळ्यांची हजेरी लागली-नाश्त्यासाठी.

खाणं-पिणं झाल्यावर शामला बाई म्हणाल्या,

“जाऊ नका कुणी. मला काही बोलायचंय.”

भुवया उंचावल्या गेल्या. 


“१ तारखेपासून मी ‘निवृत्ती’ वृद्धाश्रमात राहायला जायचं ठरवलंय.”

जे ऐकलं त्याचा अर्थ कळायला ५-७ सेकंद लागली सगळ्यांना. नंतर एकदम सगळे काहीतरी बोलायला जाणार तर शामलाबाईंनी त्यांना हाताने थांबवलं.


“माझं बोलून व्हायचंय. 

बँकेतून निवृत्त झाले तेव्हा बँका नुकत्याच computerised झाल्या होत्या. मला ट्रेनिंगला पाठवलं होतं बँकेने. मी सगळं शिकले, अजूनही वापरते लॅपटॉप.

स्मार्टफोन तर आता गरजच झालाय. त्यामुळे नीट चौकशी करून, शोध घेऊन, सगळी माहिती घेऊनच मी हा आश्रम निवडलाय. 


आता हा निर्णय का घेतला...

२० ते ५५ वयोगटातली तुम्ही ४ माणसं.

आपल्या ‘पर्सनल स्पेस’मध्ये किंवा ‘स्वातंत्र्या’त काहीही अडथळा नको असतो तुम्हांला.

जराही तडजोड, समजून घेणं मान्य नसतं.

ठीक आहे, तो तुमचा विचार झाला.

मग आता वयाच्या या टप्प्यावर माझी स्पेस, स्वातंत्र्य, मनस्वास्थ्य यांचा विचार मी का करू नये?

सगळं आयुष्य कुटुंबासाठी वेगवेगळ्या तडजोडी करण्यातच गेलंय माझं. माझ्या पिढीच्या सगळ्यांचंच. बिचारी, पीडित, शोषित वगैरे नाही आहे मी, पण तडजोडी कराव्या लागल्याच.


आता या वयात पण मीच झुकतं घ्यायचं, समजून घ्यायचं, तडजोड करायची. का?

या प्रश्नाचं उत्तर शोधतांना मी या निर्णयावर आले की आता माझ्याशिवाय कुणाचं काही अडणार नाहीये. तर माझ्या मनस्वास्थ्यासाठी मीच प्रयत्न करायचा आहे, जिथे ते मिळेल तिथे जाऊन राहायचं आहे. 

म्हणून मी हा निर्णय घेतला आहे.

माझं विल तयार आहे. उद्या ते रजिस्टरही होईल. बँकेच्या २-३ formalities आहेत, त्या पूर्ण होतील या आठवड्यात. १ तारखेला सकाळी गाडी येईल आश्रमाची, मला न्यायला. माझ्या २ सुटकेस असतील. बाकीच्या सामानाचं काय करायचं ते मी ठरवून तसं कळवेन तुम्हांला. 

१ तारखेनंतरही तुम्ही आपापलं आयुष्य नेहमीसारखं जगाल.

माझे आशीर्वाद आहेतच.”


इतकं बोलून त्या उठून खोलीकडे निघाल्या. सुनेने पटकन उठून त्यांचा हात धरला आणि त्यांना पुन्हा खाली बसवलं.

“मला कळतेय तुमची अस्वस्थता, मानसिकता. पण... मला थोडा वेळ द्या. लवकरात लवकर मी यावर उपाय शोधते. नाही जमलं तर मग तुम्ही म्हणाल तसं.

तुमचे अनुभव लिहिणार होतात, ते पूर्ण करा तोपर्यंत. ते झाले की मग ठरवू. 

चालेल ना?”


शामलाबाईंनी तिच्या हातावर थोपटलं आणि उठून गेल्या.


#आपलं_मनस्वास्थ्य_आपणच_सांभाळायचं 

#तडजोड_ज्येष्ठांनीच_करायची 


(कोणत्या पिढीने कसं वागावं, कुणाचा काय अनुभव याची चर्चा अपेक्षित नाही. 🙏🏻)


राधा मराठे 

श्रावण कृष्ण चतुर्दशी १९४८

१०.९.२०२६

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

ललित साहित्य - ललित लेखन

ललित लेखन - ललित लेखन ललित लेखन म्हणजे काय ते सांगा असं एका फेबु मित्राने सुचवलं म्हणून हा लेख - लेखनाच्या अनेक प्रकारात ललित लेखन हा लोकप्रिय प्रकार आहे. मराठीतल्या प्रणय कादंबरीचे प्रणेते ना , सी. फडके या साहित्य प्रकाराचे जन्मदाते असं म्हटलं तर चूक ठरु नये. याआधी लिहिलं गेलंच नाही असं नसेल पण ललित लघुलेख हा प्रकार फडक्यांनी लोकप्रिय केला. कोणत्याही विषयावरची तांत्रिक माहिती न देता , किंवा ती माहिती देतांना सुध्दा थोडं भावनिक अंगाने लिहिलं की ते ललित होतं. उदा. स्त्रीच्या बाळंतपणाबद्दल लिहितांना गर्भधारणा , गर्भाची वाढ वगैरे तपशील दिले तर तो प्रसुतीविषयक माहिती देणारा लेख होतो. पण तोच ' बाळाची चाहूल ', ' डोहाळे ' अशा शीर्षकांनी लिहिला आणि त्यात बाईची बदलती मानसिकता , तिचे बदलते रुप , गर्भाच्या वाढीबरोबर बदलणारं तिचं रोजचं आयुष्य यांचं वर्णन केलं की तो ललित लेख. मी काश्मीरला गेले तर कशी गेले , बुकिंग कसं केलं , कोणत्या कंपनीबरोबर गेले , कुठे राहिले , कशी फिरले , खर्च किती आला वगैरे माहिती हे प्रवास मार्गदर्शन होईल. पण काश्मीरचं स...
Read more

स्वप्न

   कमलिनीबाई न्यायाधीशपदावरून निवृत्त झाल्या त्याला आता २ महिने होत आले होते. सत्कार समारंभ, निरोप समारंभात हे दोन महिने कसे गेले ते त्यांना कळलंही नव्हतं. आता त्या जरा निवांत झाल्या होत्या. एक दिवस दुपारी काहीतरी चाळा म्हणून त्या डायरी घेऊन बसल्या. जुनं काही वाचलेलं आठवत होतं, त्यावर रसग्रहणात्मक टिप्पण्या, भाष्य असं काहीतरी लिहीत होत्या. ४ वाजता सून घरी आली. “काय, कसा गेला आजचा दिवस?” “गेला रोजच्यासारखाच.” असं म्हणून ती आत गेली. कपडे बदलून, हात-तोंड धुवून बाहेर आली तर कमलिनीबाई चहा गाळत होत्या. “हे काय तुम्ही का केलात? राही नाही आली?” “आली होती, पण तिच्या सासूबाईंना बरं नाही म्हणून तिची शेजारीण आली बोलवायला. जाऊन येते म्हणाली. येईल संध्याकाळपर्यंत.” “काय लिहीत होतात?” “असंच काहीतरी आठवत गेलं, लिहावंसं वाटलं. खास काही नाही.” “आई, त्या दिवशी ते चौधरी म्हणत होते काहीतरी कन्सल्टन्सीचं. तुम्ही का करत नाही? इतका अनुभव, अभ्यास. लोकाना फायदा होईल त्याचा.  शिवाय आता तुम्ही सरकारी नोकर नाही  म्हणजे कुणाला काही सल्ला द्यायला तसं काही बंधन नाही तुमच्यावर.” “हो, करेन विचार. पण ...
Read more

लिव्ह इन

  पुढ्यातल्या प्लेटमध्ये १००ची नोट ठेवून उमेश पाठ वळवून बाहेर पडला आणि निघून गेला. समीरा थिजल्यासारखी बसून होती. आत्ता जे काही घडलं त्याने ती अक्षरशः अवाक् झाली होती. उमेश असं काही उत्तर देईल हे तिला पूर्ण अनपेक्षित होतं. तिच्यासारख्या स्मार्ट, करिअरस्ट मुलीने लग्नाला प्रपोज केलं तर कुणी तिला नाही म्हणणार‘च’ नाही याबद्दल तिची पक्की खातरी होती. आणि उमेश आत्ता स्वच्छ शब्दांत नकार देऊन गेला. तिला सगळं आठवत राहिलं. त्याच्या कंपनीने १०० कोटींचं कर्ज मागितलं होतं तिच्या बँकेकडे. १०० कोटी ही रक्कम तशी किरकोळच होती बँक आणि कंपनी दोघांसाठी, पण कंपनीचं नाव प्रतिष्ठित असल्यामुळे बँक जरा लक्ष देऊन व्यवहार करत होती. प्राथमिक बोलणी झाल्यावर, जरा वरच्या श्रेणीचे अधिकारी बँकेत आले. त्यात उमेश होता. तिचं लक्ष त्याने वेधून घेतलं. ‘मोस्ट एलीजिबल बॅचलर’ म्हणतात तसाच होता तो. कामानिमित्त बोलणं होत राहिलं आणि तो तिच्या मनात रुतत गेला. हळूहळू, बाजुबाजुने ती त्याची माहिती काढत राहिली. सधन, सुसंस्कृत कुटुंबातला, उच्चशिक्षित. वागण्या-बोलण्यातला सभ्यपणा तर ती बघत होतीच. बोलणी पुढे सरकली आणि मग आणखी वरच्या श्...
Read more